ความเป็นมา "ศูนย์เรียนรู้ป่าวังจันทร์" สถาบันปลูกป่า ปตท.

 

 

1. ความเป็นมาการพัฒนาการใช้ประโยชน์ที่ดินของ ปตท. อำเภอวังจันทร์ ภารกิจสู่ความยั่งยืน

         "ศูนย์เรียนรู้ป่าวังจันทร์" สถาบันปลูกป่า ปตท. ในพื้นที่ตำบลป่ายุบใน อำเภอวังจันทร์ จังหวัดระยองถือเกิดขึ้น ภายใต้ชื่อ “โครงการพัฒนาการใช้ประโยชน์ที่ดินของ ปตท. อำเภอวังจันทร์ จังหวัดระยอง” เพื่อพัฒนาพื้นที่บางส่วนเป็นสถาบันอุดมศึกษาและโรงเรียนด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ซึ่งได้รับพระมหากรุณาธิคุณพระราชทานนามอันเป็นมงคลจากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ว่า สถาบันวิทยสิริเมธี (VISTEC) และโรงเรียนกำเนิดวิทย์ (KVIS) รวมถึงพื้นที่ใกล้อื่นของ ปตท. ในบริเวณที่ต่อเนื่องกับเขาขุนอินทร์ ปตท. จึงกำหนดแผนแม่บทการใช้ที่ดิน โดยให้รักษาเป็นพื้นที่สีเขียว โดยการจัดตั้ง "ศูนย์เรียนรู้ป่าวังจันทร์" เพื่อเป็นสถานที่ในการรวบรวมองค์ความรู้ พัฒนางานวิจัยด้านการปลูกและจัดการป่าไม้ ที่ดำเนินการอย่างต่อเนื่องมากว่า 20 ปี แสดงถึงรูปแบบการพัฒนาที่ดินและพื้นที่สีเขียวร่วมกันอย่างกลมกลืน

2. วัตถุประสงค์ของ"ศูนย์เรียนรู้ป่าวังจันทร์

         ภายใต้โครงการปลูกป่าถาวรเฉลิมพระเกียรติฯ 1 ล้านไร่ เริ่มที่ดำเนินการระหว่างปี พ.ศ. 2537-2545 มีพื้นที่ปลูกป่าร่วมกับหน่วยงานราชการต่างๆ รวมกว่า 1 ล้านไร่ (1,043,230 ไร่) ทั่วประเทศ กระจายอยู่ใน 48 จังหวัด ต่อมาในปีพ.ศ.2556 เมื่อ ปตท. จึงยกระดับและจัดตั้ง “สถาบันปลูกป่า ปตท.” เพื่อดำเนินภารกิจต่อเนื่องด้านการปลูกและฟื้นฟูป่า รวมทั้งการเผยแพร่ความรู้ความเข้าใจด้านสิ่งแวดล้อมแก่ประชาชนทั่วไป โครงการในพื้นที่อำเภอวังจันทร์ จังหวัดระยอง จึงถูกจัดตั้งขึ้นภายใต้วัตถุประสงค์หลักดังนี้

         2.1. พัฒนาพื้นที่ตามแผนแม่บทด้าน Low Carbon Society ของกลุ่ม ปตท. ภายใต้แนวคิดการพัฒนาเมืองและป่าที่อยู่ร่วมกันอย่างเกื้อกูล โดยเป็นศูนย์รวบรวมพัฒนาองค์ความรู้ที่เกี่ยวข้องในการปลูกป่าและฟื้นฟูป่า ซึ่ง ปตท. ได้สั่งสมมาตั้งแต่ปี พ.ศ.2537 นำมาเผยแพร่ผ่านการเป็นพื้นที่สาธิตการปลูกป่า แปลงทดลองกลางแจ้ง แหล่งเรียนรู้เรื่องการปลูกป่าและระบบนิเวศป่าไม้ ให้แก่นิสิต นักศึกษา นักเรียน และประชาชนผู้สนใจมาศึกษาหาความรู้ในเรื่องดังกล่าว

         2.2. เป็นพื้นที่แหล่งสะสมพันธุ์ไม้ป่า พันธุ์ไม้หลากหลายชนิดของประเทศไทยในรูปแบบการจัดแสดงแปลงปลูกป่าหลากหลายลักษณะ อาทิเช่น ป่าธรรมชาติ ไม้ป่าเศรษฐกิจ ไม้ผลธรรมชาติ พืชอาหารตามธรรมชาติ รูปแบบระบบวนเกษตร เป็นต้น

         2.3. เป็นสถานที่ท่องเที่ยวเชิงนิเวศและการเรียนรู้ เป็นพื้นที่พักผ่อนหย่อนใจและชื่นชมความสวยงามของทัศนียภาพที่เป็นธรรมชาติ

         2.4. เป็นพื้นที่แห่งแรกในการเข้าร่วมโครงการลดก๊าซเรือนกระจกภาคสมัครใจ ตามมาตรฐานของประเทศไทย (T-VER) ภาคป่าไม้ ภายใต้ความร่วมมือกับองค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (อบก.)

3. ข้อมูลภาพรวมเกี่ยวกับพื้นที่

         การพัฒนาพื้นที่ ปตท. มองถึงการพัฒนาพื้นที่เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้การดำเนินงานทางด้านความรับผิดชอบต่อสังคมของ ปตท. โดยเฉพาะการปลูกป่าเพื่อฟื้นฟูระบบนิเวศ ในปี 2557 สถาบันปลูกป่า ปตท. ดำเนินการพัฒนาที่ดิน จำนวน 351.35 ไร่ เพื่อเป็นพื้นที่สำหรับการเรียนรู้ โดยมีการสำรวจข้อมูลสิ่งแวดล้อมทางกายภาพก่อนเริ่มดำเนินการ อาทิเช่น ลักษณะพื้นที่ลุ่มน้ำ, การได้รับแสงแดด, ปริมาณน้ำหลากช่วงฤดูฝน, สภาพของดิน, การกระจายของพันธุ์ไม้เดิมภายในพื้นที่โครงการ จึงได้ออกแบบในแนวความคิด โดยแบ่งสัดส่วนการใช้ที่ดิน 351.35 ไร่ ออกเป็น

  • 1) พื้นที่ปลูกป่าเพื่อการเรียนรู้ลักษณะต่างๆ 281.07 ไร่
  • 2) พื้นที่แหล่งน้ำ เพื่อรักษาความชุ่มชื้นให้กับป่าในพื้นที่ 48.3 ไร่
  • 3) พื้นที่ก่อสร้างอาคารและกิจกรรมที่เกี่ยวข้องของสถาบันปลูกป่า 21.96 ไร่
  •  

4. ความมุ่งหวังของโครงการ

         พื้นที่ปลูกป่าในพื้นที่โครงการได้นำร่องเข้าร่วมโครงการลดก๊าซเรือนกระจกภาคสมัครใจ ตามมาตรฐานของประเทศไทย (Thailand-Voluntary Emission and Reduction: T-VER) สาขาป่าไม้ โดยองค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (อบก.) เป็นผู้ขึ้นทะเบียนในการเข้าร่วมโครงการ นอกจากนี้ยังเป็นแหล่งรวบรวมพันธุ์ไม้หายาก, ไม้ป่าเศรษฐกิจ ไม้ผลธรรมชาติและพืชอาหารตามธรรมชาติ รวมถึงเป็นพื้นที่ แหล่งเรียนรู้ ดำเนินการศึกษาวิจัยภายใต้ความร่วมมือกับ คณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ให้แก่นิสิต นักศึกษา นักเรียน ชุมชนโดยรอบ และประชาชนผู้สนใจมาศึกษาหาความรู้ พักผ่อนหย่อนใจ ชื่นชมทัศนียภาพธรรมชาติ นอกจากนี้ยังเป็นแหล่งเพาะชำกล้าไม้สายพันธุ์ที่ดี อีกด้วย