การออกแบบพื้นที่ "ศูนย์เรียนรู้ป่าวังจันทร์" สถาบันปลูกป่า ปตท.

แนวคิดการออกแบบพื้นที่ "ศูนย์เรียนรู้ป่าวังจันทร์" สถาบันปลูกป่า ปตท.

          การออกแบบวางผังแม่บทของพื้นที่โครงการในระยะที่ 1 จำนวน 351.35 ไร่ เกิดขึ้นจากการศึกษาถึงรูปแบบที่เหมาะสมในการพัฒนาพื้นที่ ได้แก่ข้อมูลสภาพทางภูมิศาสตร์ของพื้นที่ สภาพภูมิอากาศ เส้นทางน้ำจากเทือกเขาผ่านพื้นที่ เป็นต้น ประกอบเข้าเป็นแนวทางในการวางผังพื้นที่ ด้วยแนวคิดหลักใน เรื่องของกระบวนการหลักของระบบนิเวศที่มีการไหลของพลังงาน (energy flow) ระหว่างสิ่งมีชีวิตทั้ง 3 ระดับในระบบนิเวศ ประกอบไปด้วย ผู้ผลิต (producer) ซึ่งเป็นสิ่งมีชีวิตที่สามารถนำพลังงานจากแสงอาทิตย์มาสร้างสารอาหารได้ ผู้บริโภค (consumer) ซึ่งเป็นสิ่งมีชีวิตที่เป็นผู้บริโภคทั้งพืช และ/หรือสัตว์ในทุกระดับชั้น และระดับสุดท้าย คือ ผู้ย่อยสลาย (decomposer) ซึ่งเป็นลำดับสุดท้ายของการกระบวนการไหลเวียนของพลังงาน ดังนั้น การดำเนินการออกแบบภูมิสถาปัตยกรรรม (Landscape Design) พื้นที่ ผ่านการวิเคราะห์ระบบลุ่มน้ำ (Wateshed System) ระดับเส้นชั้นความสูงบริเวณพื้นที่ สภาพทรัพยากรดินและน้ำในพื้นที่ โดยคำนึงถึงการออกแบบการใช้ประโยชน์ของพื้นที่โดยเปลี่ยนแปลงสภาพธรรมชาติให้น้อยที่สุด กล่าวคือ มีการสำรวจข้อมูลสิ่งแวดล้อมทางกายภาพก่อนเริ่มดำเนินการ อาทิเช่น ลักษณะพื้นที่ลุ่มน้ำ แสงแดด ปริมาณน้ำหลากช่วงฤดูฝน, สภาพของดิน, การกระจายของพันธุ์ไม้เดิมบริเวณพื้นที่โครงการ และได้ออกแบบการพัฒนาโครงการป่าวังจันทร์

พื้นที่การใช้งาน "ศูนย์เรียนรู้ป่าวังจันทร์"

          เนื่องจากพื้นที่ส่วนใหญ่ของศูนย์นวัตกรรมจะเป็นพื้นที่เพื่อการปลูกป่า การออกแบบผังแม่บทจะเป็นการแสดงให้เห็นถึงโซนใช้สอยต่างๆ ดังนี้ โซนปลูกป่ารูปแบบต่างๆ โซนสะสมพันธุ์ไม้ต่างๆ เช่น พันธุ์ไม้หายาก พันธุ์ไม้ผล พันธุ์ไม้ป่าเศรษฐกิจ พันธุ์ไม้สวยงาม บริเวณอาคารศูนย์นวัตกรรม พื้นที่กักเก็บน้ำ แนวป้องกันภัย (Protection Strip) ระบบสัญจรรูปแบบต่างๆ และที่จอดรถ โซนดูแลรักษา จุดชมวิว ศาลาสบายใจ และสำนักปฏิบัติธรรม ดังนั้นพื้นที่การใช้งานใน "ศูนย์เรียนรู้ป่าวังจันทร์" นี้จึงประกอบไปด้วย

  • โซนการปลูกป่ารูปแบบต่างๆ ประกอบไปด้วย การปลูกป่าธรรมชาตินำร่อง T-VER การปลูกป่าเพื่อการวิจัยป่า 4 รูปแบบ พื้นที่ปลูกป่าโดยคณะจิตอาสา เป็นต้น
  • โซนสะสมพันธุ์ไม้ ประกอบไปด้วย สวนรวมพันธุ์ไม้หายาก 1,000 ชนิด สวนรวมพันธุ์ไม้ผล สวนรวมพันธุ์ไม้สวยงาม
  • โซนเรือนเพาะชำกล้าไม้ ประกอบไปด้วย โรงเก็บเมล็ดและคัดแยกเมล็ด โรงเพาะเมล็ด โรงเก็บอุปกรณ์ พื้นที่เพาะกล้า พื้นที่ทำงานและต้อนรับผู้มาเยี่ยมชม พื้นที่จอดรถ ลานกองวัสดุ
  • พื้นที่กักเก็บน้ำ และพื้นที่ชุ่มน้ำตามธรรมชาติ ประกอบไปด้วย อ่างเก็บน้ำขนาดเล็กและใหญ่ แนวร่องน้ำ และคลองไส้ไก่ ให้มีลักษณะการกระจายน้ำตามแรงโน้มถ่วงตามเส้นชั้นความสูงของพื้นที่ ตามธรรมชาติ จากที่สูงลงสู่ที่ต่ำ โดยมีการจัดสร้างฝายน้ำล้น เป็นขั้นๆ จำนวน 4 ฝาย ด้านข้างเส้นทางน้ำ เพื่อกักเก็บน้ำในช่วงฤดูน้ำหลาก และช่วงกระจายความชุ่มชื้นสู่พื้นที่ ส่วนบริเวณพื้นที่ร่องน้ำเดิม ตามธรรมชาติออกแบบให้มีลักษณะเก็บรักษาเป็นนิเวศน์พื้นที่ชุ่มน้ำ มีการปลูกพืชคลุมดินรักษาหน้าดิน และสร้างป่าเสริมริมแนวร่องน้ำ
  • ระบบสัญจรรูปแบบต่างๆ และที่จอดรถ ประกอบไปด้วย เส้นทางรถยนต์ เส้นทางจักรยาน และทางเดินเท้า ทางเดินชมนิทรรศการป่า รวมประมาณ 2,500 เมตร ประกอบด้วย ทางลาดยางเข้าพื้นที่ นำสู่ตัวอาคารและพื้นที่กิจกรรม รวมถึงทางเดินเท้าและทางจักรยาน รอบพื้นที่การปลูกป่าหลากหลายลักษณะ ป่าธรรมชาติ(T-VER) ป่าวิจัย 4 แบบ พื้นที่แสดงแปลงปลูกป่า “มหัศจรรย์พันธุ์ไม้” และพื้นที่ชุ่มน้ำรวมถึงทางเดินเข้าไปในป่า

 

ผังแสดงส่วนพื้นที่ของศูนย์เรียนรู้ป่าวังจันทร์ สถาบันปลูกป่า ปตท. จำนวน 353 ไร่

 

 

กลุ่มอาคารนิทรรศการ โครงการป่าวังจันทร์ สถาบันปลูกป่า ปตท.

1.อาคารนิทรรศการ ประกอบด้วยห้องจัดแสดงนิทรรศการ 3 ห้อง ได้แก่

 

  • “ห้องจันทร์ฉาย” เป็นห้องฉายวิดิทัศน์เพื่อที่นำผู้เข้าชมไปรู้จักจังหวัดระยอง ผู้คน วิถีชีวิต ภูมิปัญญา รวมถึงสภาพพื้นที่ป่าวังจันทร์แห่งเทือกเขาขุนอินทร์ เพื่อกระตุ้นความรู้สึกหวงแหนและให้ค้นหาสิ่งที่จะกลับมาเมื่อผืนป่าหวนคืน
  •  “ห้องจันทร์พนา” เป็นห้องนิทรรศการด้านการปลูกและการฟื้นฟูป่าไม้ เพื่อช่วยให้คนรักษ์ป่าได้สัมผัสถึงความสำคัญผืนป่าของไทยและภาคตะวันออก เพื่อสร้างความเชื่อมั่นว่าทุกพลังของคนรักษ์ป่าจะสามารถช่วยกันเป็นผลักดันที่ยิ่งใหญ่ในการพลิกฟื้นคืนป่าให้กับประเทศ ประกอบด้วยพื้นที่ต่างๆ ได้แก่ ธ ทรงเป็นแรงบันดาลใจ, ป่าไม้ของโลก, ป่าไม้ในประเทศไทย, ผืนป่าภาคตะวันออก, การฟื้นฟูป่า, การรักษาป่าจากรุ่นสู่รุ่น, เรื่องเล่าจากแปลงปลูก และมุมภาพประทับใจ
  •  “ห้องวังจันทร์” เป็นห้องนิทรรศการเพื่อเล่าเรื่องราวของป่าวังจันทร์ ตั้งแต่จุดเริ่มต้นของโครงการ แนวทางการปลูกป่าและลักษณะพื้นที่ เพื่อนำมาสู่ขั้นตอนการพัฒนาโครงการ การวิจัย และการฟื้นฟูผืนป่าวังจันทร์ ประกอบด้วยโมเดลป่าวังจันทร์ และแนวทางการฟื้นฟูป่า 3 ด้าน ได้แก่ พื้นที่ป่าคาร์บอนต้นแบบ พื้นที่ฟื้นฟูป่าธรรมชาติและมหัศจรรย์พรรณไม้ และพื้นที่วิจัยรูปแบบการปลูกป่า

2. อาคารเรือนเพาะชำกล้าไม้ ประกอบไปด้วย โรงเก็บเมล็ดและคัดแยกเมล็ด โรงเพาะเมล็ด โรงเก็บอุปกรณ์ พื้นที่เพาะกล้า พื้นที่ทำงานและต้อนรับผู้มาเยี่ยมชม พื้นที่จอดรถ ลานกองวัสดุ

3. โซนการปลูกป่ารูปแบบต่างๆ ประกอบไปด้วย ป่าคาร์บอนต้นแบบ พื้นที่เพื่อการวิจัยรูปแบบการปลูกป่า และพื้นที่การฟื้นฟูป่าธรรมชาติและมหัศจรรย์แห่งพรรณไม้ เป็นบริเวณเพื่อการสะสมพันธุ์ไม้ ประกอบไปด้วย สวนรวมพันธุ์ไม้หายาก 1,000 ชนิด สวนรวมพันธุ์ไม้ผล สวนรวมพันธุ์ไม้สวยงาม

4. พื้นที่กักเก็บน้ำ และพื้นที่ชุ่มน้ำตามธรรมชาติ ประกอบไปด้วย อ่างเก็บน้ำขนาดเล็กและใหญ่ แนวร่องน้ำ และคลองไส้ไก่ ให้มีลักษณะการกระจายน้ำตามแรงโน้มถ่วงตามเส้นชั้นความสูงของพื้นที่ ตามธรรมชาติ จากที่สูงลงสู่ที่ต่ำ โดยมีการจัดสร้างฝายน้ำล้น เป็นขั้นๆ จำนวน 4 ฝาย ด้านข้างเส้นทางน้ำ เพื่อกักเก็บน้ำในช่วงฤดูน้ำหลาก และช่วงกระจายความชุ่มชื้นสู่พื้นที่ ส่วนบริเวณพื้นที่ร่องน้ำเดิม ตามธรรมชาติออกแบบให้มีลักษณะเก็บรักษาเป็นนิเวศน์พื้นที่ชุ่มน้ำ มีการปลูกพืชคลุมดินรักษาหน้าดิน และสร้างป่าเสริมริมแนวร่องน้ำ

5.ระบบสัญจรรูปแบบต่างๆ และที่จอดรถ ประกอบไปด้วย เส้นทางรถยนต์ เส้นทางจักรยาน และทางเดินเท้า ทางเดินชมนิทรรศการป่า รวมประมาณ 2,500 เมตร ประกอบด้วย ทางลาดยางเข้าพื้นที่ นำสู่ตัวอาคารและพื้นที่กิจกรรม รวมถึงทางเดินเท้าและทางจักรยาน รอบพื้นที่การปลูกป่าหลากหลายลักษณะ ได้แก่ พื้นที่ ป่าคาร์บอนต้นแบบ พื้นที่เพื่อการวิจัยรูปแบบการปลูกป่า พื้นที่การฟื้นฟูป่าธรรมชาติและมหัศจรรย์แห่งพรรณไม้และพื้นที่ชุ่มน้ำรวมถึงทางเดินเข้าไปในป่า